BIESZCZADZKI PARK NARODOWY

http://www.unesco.org/mab/
38-714 Ustrzyki Górne 19	
bdpn@wp.pl
tel/fax: (0 prefiks 13) 461 06 50, 461 06 10	
www.bdpn.pl

Położenie

Bieszczadzki Park Narodowy jest trzecim co do wielkości parkiem narodowym w Polsce położonym przy granicy z Republiką Słowacką i Ukrainą. Automatycznie granica z Ukrainą stanowi od 1 maja 2004 r wschodnią rubież Unii Europejskiej.

Historia i rozwój parku

Park został założony w roku 1973r i objemował wtedy zaledwie 59,55 km2. Miał wtedy chronić głównie połoniny oraz okoliczne lasy. W następnych latach Park powiększano czterokrotnie. W 1989 i 1991 roku objęto ochroną znaczny obszar naturalnych (nie sadzonych ręką człowieka) lasów, a także kompleksy roślinności nieleśnej na terenie dawnych osad. W 1996 roku Park powiększono o rozległe tereny łąkowe położone na terenie dawnych wsi Bukowiec, Beniowa, Caryńskie a roku 1999 dawnych wsi Dźwiniacz, Tarnawa i Sokoliki.

Obecnie Bieszczadzki Park Narodowy zajmuje powierzchnię 29 202 ha w najwyżej położonej części Bieszczadów.

Ze względu na szczególne walory przyrodnicze terenu Bieszczadów planuje się, aby Park zwiększył swój obszar o dolinę Sanu i pasmo Otrytu na północy oraz całą zlewnię Solinki.

W 1992 roku Bieszczadzki Park Narodowy stał się częścią Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie" o łącznej powierzchni 213 211 ha. Składa się on z trzech części:

1. polskiej (Bieszczadzki P.N. i dwa otaczające go parki krajobrazowe: Ciśniańsko - Wetliński i Doliny Sanu),
2. słowackiej (Park Narodowy Połoniny z otuliną),
3. ukraińskiej (Użański Park Narodowy i Nadsański Park Krajobrazowy).

Roślinność

BdPN jest jednym z nielicznych w Europie obszarów górskich o dobrze zachowanej rodzimej florze i faunie. Lasy zajmujące około 80% powierzchni, odznaczają się wysokim stopniem naturalności, a w przypadku kilku kompleksów leśnych stan zachowania pozwala mówić o ich pierwotnym charakterze. Naturalność i swoistość szaty roślinnej i fauny BdPN wynika nie tylko z dobrego zachowania przyrody w przeszłości, lecz jest także efektem spontanicznej renaturalizacji, czyli powrotu roślinności pierwotnej na teren, z którego wycofali się ludzie i opuścili swoje osady.

Procesy te, przebiegające nieprzerwanie od pół wieku w krainie dolin oraz oraz na połoninach i w lasach, podkreślają unikatowy charakter tego terenu, gdyż w podobnej skali czasowej i przestrzennej nie występują w innych obszarach górskich Europy Środkowej.

Flora naczyniowa obejmuje około 760 gatunków, z których około 30 to gatunki wschodniokarpackie. Wśród gatunków endemicznych dla Karpat Wschodnich w Bieszczadzkim Parku Narodowym występuje 6 taksonów w tym pszeniec biały, lepnica karpacka, przywrotnik turkulski. Oprócz gatunków wschodniokarpackich do najcenniejszych roślin spotykanych w Parku należą rośliny wysokogórskie (około 70 gatunków). Są to m.in.: zawilec narcyzowy, widłak alpejski, prosiennicznik jednogłówkowy. 64 gatunki występujące na terenie BdPN to rośliny prawnie chronione, przy czym 56 objętych jest ochroną ścisłą. Równie ciekawa i bogata jest grupa tradycyjnie zaliczana do roślin niższych; występuje tu przeszło 350 gatunków porostów, ponad 250 gatunków mchów oraz ok. 1000 gatunków grzybów. Do najciekawszych należy grzyb odgiętka wetlińska, który występuje jedynie na terenie Bieszczadów (endemit bieszczadzki).

Pionowy układ stref roślinnych w Bieszczadach ma swoisty charakter. Wyróżnić tu można trzy strefy klimatyczno-roślinne: piętro pogórza (do 500 m n.p.m.), piętro regla dolnego (500 - 1150 m n.p.m.) oraz piętro wysokogórskie - połoniny (do 1346 m n.p.m.). Brak tu zarówno piętra boru górnoreglowego, jak i kosodrzewiny. Układ ten jest uważany za efekt oddziaływania czynników klimatycznych oraz działalności człowieka w przeszłości. W BdPN dominują lasy, pozostałą część stanowią połoniny i zbiorowiska nieleśne w krainie dolin. Opisano tutaj 24 zbiorowiska leśne oraz ponad 60 zbiorowisk nieleśnych (w tym ok. 40 połoninowych). Opisano kilkanaście zespołów endemicznych o charakterze wschodniokarpackim. Ważniejsze z nich to: zarośla olchy kosej, wschodniokarpacka jaworzyna ziołoroślowa, kwieciste ziołorośle połoninowe, murawa bliźniczkowa, traworośle ze śmiałkiem darniowym, wschodniokarpackie borówczysko.

Zwierzęta

Bieszczadzki Park Narodowy jest stosunkowo licznie zasiedlany przez gatunki, które uznawane są za zagrożone lub rzadkie w innych częściach Europy. Rodzime populacje dużych ssaków drapieżnych: niedźwiedzia, wilka i rysia są szczególnie cennym elementem tutejszej przyrody. Spośród dużych roślinożerców najliczniejszy jest jeleń. Liczebność populacji została oceniona na 5-7 osobników/100 ha. Pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku zasiedlono w Bieszczadach żubry. Gatunek ten łatwo zaadaptował się do miejscowych warunków i obecnie populacja bieszczadzka liczy około 100 osobników z czego na obszarze BdPN żyje około 20 osobników. W Bieszczadach występują również populacje sarny, dzika oraz kilka osobników łosia. Ostatnio udało się zasiedlić bobry. W Parku prowadzi się również hodowlę zachowawczą starej, ginącej rasy konia huculskiego.

Park jest rajem dla ornitologów. Szczególnie interesującą i cenną grupą są liczne tu ptaki drapieżne takie jak: orzeł przedni, orlik krzykliwy, gadożer, trzmielojad oraz sowy: puchacz i puszczyk uralski. Na połoninach gnieżdżą się także gatunki alpejskie: siwerniak i płochacz halny.

Ciekawostką jest wąż eskulapa, obecny tylko w kilku miejscach w Polsce; jego największa populacja zamieszkuje rezerwat przyrody "Krywe" położony wzdłuż koryta Sanu, na północ od granic BdPN.

Bieszczadzka fauna ma także wyraźne rysy wschodniokarpackie, oczywiście dotyczy to wyłącznie świata bezkręgowców. Bieszczady, a w szczególności Park Narodowy, jest miejscem koncentracji gatunków rzadko spotykanych, prawnie chronionych, nowych dla fauny Polski mających w parku swoje jedyne stanowisko. Liczne gatunki typowe dla Karpat Wschodnich można znaleźć wśród pierścienic (Allolobophora carpathica), owadów (szarańczak Isophya stysi, chrząszcze: Deltomerus carpathicus, Nebria fuscipes, Athous mollis) i pajęczaków (Siro carpathicus, Neobisium brevidigittatum).

Klimat, pogoda i ubiór

Lata są gorące i upalne. Temperatura sięga nawet 35°C a na terenach otwartych i wyżej położonych (np. połoninach) łatwo o udar słoneczny. Do tego powietrze jest bardzo wilgotne i ciężkie i dlatego podczas wędrówki łatwo się zmęczyć. Warto zwrócić uwagę, że miesiące letnie szczególnie lipiec, ale także sierpień, to pora ogromnych opadów deszczu. Jeżeli planujemy wyjazd w Bieszczady - okresem stabilnej pogody jest maj, czerwiec, koniec sierpnia, wrzesień i październik. W miesiącach letnich należy uważać na komary, osy i niestety szerszenie. Na nasłonecznionych łąkach należy uważać na wygrzewające się w słońcu żmije.

Szlaki sa bardzo błotniste, a po deszczach zamieniają się w rwące strumyki. Dlatego zawsze należy mieć solidne buty, a od błota chronić się getrami (stop-tutami). Nieodzowne są też kurtki przeciwdeszczowe i nakrycia głowy.

Nawet latem noce są chłodne i temperatura często spada poniżej 10°C, a poza czerwcem, lipcem i sierpniem nawet do 0°C.

Zima jest w Bieszczadach długa i ciężka. Temperatury spadają nawet poniżej -30°C, choć zazwyczaj są to mrozy około -10°C. Jak twierdzą miejscowi, grudzień i styczeń są miesiącami, w których nie ma zbyt dużo śniegu, dopiero pod koniec stycznia, w lutym i marcu spadają ogromne ilości śniegu. Polecam zimowe wędrówki przy użyciu nart lub rakiet śnieżnych. W Bieszczadach śnieg nie "siada" nawet w kilka dni po opadzie. To zjawisko nie ma precedensu w innych górach. Oznacza to, że cały czas śnieg jest kopny, klei się i idąc nieprzetartym szlakiem będziemy się zapadać do pasa. Przejście nawet kilkuset metrów w kopnym, głębokim śniegu to ogromny wysiłek. Bieszczady pochłonęły zimą wiele ofiar które opadły z sił w głębokim śniegu!

Gdzie spać, jak zwiedzać

Mimo, że sieć schronisk oraz prywatna baza turystyczna jest coraz lepiej zorganizowana uważam, że można poznać Bieszczady wędrując z namiotem. Szlaki turystyczne są dobrze oznaczone i wiodą przez najciekawsze pasma górskie. Wędrówkę można podzielić sobie na codzienne etapy, a długość dostosować do własnej kondycji tak, żeby spać przy schroniskach albo na wyznaczonych polach namiotowych. Natomioty dają nam jednak pełną niezależność i warto ją wykorzystać zapuszczając się w wyjątkowo piękne miejsca.

Jak dojechać

Samochodowym węzłem dojazdowym w Bieszczady jest Kraków. Stamtąd trzeba dojechać przez Przemyśl lub Rzeszów do miesjcowości Lesko, Sanok, Ustrzyki Dolne.

Kolej dojeżdża do stacji Zagórz z całej Polski (Gdynia, Warszawa, Kraków). Moim zdaniem Zagórz jest najlepszym miejscem do rozpoczęcia wędrówki po Bieszczadach. Zagórz jest dobrze skomunikowany poprzez prywatny transport mikrobusowy, autobusy PKS oraz kolej ze wschodnim krańcem Bieszczadów, miejscowościami Komańcza i Nowy Łupków. I to stąd, powinno się zaczynać wędrówkę aby iść w kierunku południowo wschodnim.